Środowisko i ludność

Kilka słów o tundrze Najczęściej nazywana jest tundrą. Jak sama nazwa wskazuje występuje w okolicach bieguna, co ciekawe przede wszystkim na północnej półkuli. Zajmuje obszary północnej Rosji, Kanady, północnych obszarów krajów skandynawskich. Cechą charakterystyczną jest obecność ciągłych niskim temperatur. Bardzo długo trwa tam zima, a okres wegetacyjny z temperaturami w okolicach 10 – 15 stopni Celsjusza trwa bardzo krótko , czasami nawet tylko półtora miesiąca. W związku z tym flora jest stosunkowo uboga. Sprawę dodatkowo komplikuje fakt obecności trwałej zmarzliny. Jest to sytuacja, kiedy grunt zamarza całkowicie, a odwilż dotyczy głębokości do jednego metra. Skutkuje to tworzeniem bagien i wylewaniem rzek. Wszystkie rzeki w rejonie Rosji są to ogromne rzeki mające ogromne rozlewiska. Wieją silne wiatry (brak czegokolwiek, co mogłoby osłabić siłę wiatru – tundra to przede wszystkim puste przestrzenie). Wśród flory dominują gatunki karłowate, jak sosny i brzozy. Występuje bardzo duża ilość porostów i sukulentów. Czasem słońce, czasem deszcz Znajduje się bardziej na północ od strefy równikowej. Najlepiej poznana i opisana jest sawanna – odmiana tej strefy w Afryce. Sawanna charakteryzuje się obecnością pór roku. Jedna z nich to pora sucha, kiedy brak wody zmusza wiele zwierząt do migracji w poszukiwaniu lepszych miejsc z pożywieniem i wodą. Wraz z nimi wędrują drapieżniki. Do zwierząt migrujących należą zebry, słonie czy antylopy, w głównej mierze gnu. Drapieżnikami najbardziej znanymi są lwy, natomiast równie ważne są gepardy i hieny. W tym środowisku najlepiej poznano zależności panujące między poszczególnymi gatunkami. Wiadomo, w jaki sposób środowisko naturalne samo reguluje liczebność. Obecnie największym problemem są tłumy turystów oraz kłusownicy. Łowcy kłów słoni czy skór w sposób sztuczny i celowy zabijają zwierzęta, co naruszana naturalną pulę genową i równowagę naturalną. Wśród roślinności dominują trawy. Jest to wynikiem ciągłego przemieszczania się zwierząt roślinożernych, które skutecznie niszczą wszelkie ewentualne zalążki drzew.

Czerwone księgi roślin tworzone są na całym świecie. W Polsce po raz pierwszy spis zagrożonych gatunków roślin sporządzono w roku 1993. Odtąd jest on systematycznie uzupełniany o nowe gatunku. Niestety z roku na rok jest ich coraz więcej. W czerwonej księdze roślin znajdują się zarówno gatunki wymarłe, występujące tylko w sztucznym środowisku, zagrożone jak i gatunki niskiego ryzyka. Jeśli chodzi o gatunki wymarłe, to na ich czele stoją znane wielu sasanki zwyczajne, pierwiosnki czy storczyki trójzębne. W sumie możemy wyróżnić aż trzydzieści osiem gatunków, nie występujących ani w naturze, ani w warunkach sztucznych. Niemal dwa razy więcej roślin obejmuje lista gatunków krytycznie zagrożonych. Wśród nich możemy wyróżnić babkę pierzastą czy turzycę czarną. Miano zagrożonych możemy przypisać pięćdziesięciu dziewięciu roślinom. Należą do nich dąb omszony czy malina moroszka. Zanim zatem bezcelowo zerwiemy jakiegokolwiek kwiatka czy listka, zastanówmy się, czy bezpośrednio nie przyczynimy się tym do zagłady zagrożonych gatunków. Czym jest czerwona księga zwierząt? Wbrew pozorom to nie tylko skrupulatnie sporządzona lista, w której wypunktowano kolejne, narażone na wyginięcie gatunki. Czerwona księga to przede wszystkim rejestr, w którym znajdziemy szereg informacji na temat zwierząt, których nie możemy już oglądać w środowisku. W księdze znajdują się również opisy gatunków narażonych na wyginięcie. Znajdujące się w niej zapisy umożliwią nam między innymi zlokalizowanie danej populacji czy zapoznanie się z proponowanymi formami ochrony danego gatunku. Warto także wiedzieć, iż Polska Czerwona Księga Zwierząt dzieli się na dwa tomy. Pierwszy z nich poświęcony jest kręgowcom, drugi bezkręgowcom. Wśród gatunków wymarłych w Polskiej Czerwonej Księdze Zwierząt znajdziemy chociażby tura czy tarpana. Do zwierząt zanikających możemy zaliczyć norkę europejską czy jesiotra zachodniego. Kozica, łosoś czy wąż Eskulapa to gatunki skrajnie zagrożone. Z koli znany wszystkim żubr należy do dwudziestu czterech gatunków bardzo wysokiego ryzyka.

Gatunki objęte częściową ochroną nie są tak restrykcyjnie strzeżone jak gatunki podlegające ochronie ścisłej. Różnica pomiędzy tymi dwiema formami protekcji wynika przede wszystkim z faktu, iż gatunki częściowo chronione występują w środowisku nieco liczniej. Z tego względu wyznaczone i uprawnione do tego celu osoby mogą pozyskiwać te zwierzęta czy rośliny do celów chociażby leczniczych. W określonych warunkach możliwe jest także wykorzystywanie gatunków objętych częściową ochroną do badań naukowych. Jeśli chodzi o organizmy łowne takie jak ryby czy morskie skorupiaki, mogą one być wyławiane tylko na ściśle wyznaczonych obszarach. Poza tym, liczba zwierząt, jakie możemy wyłowić jest ściśle określona. Pozwolenia nie obejmują okresu rozrodczego. O tym, czy dane zwierzę bądź roślinę można w danym czasie pozyskiwać decyduje minister środowiska. Ogłasza on listę chronionych gatunków, wyszczególniając te, które w danym okresie zyskują miano łownych. Należy jednak pamiętać, że owa lista jest systematycznie aktualizowana i dlatego warto do niej zajrzeć, nim zdecydujemy się na schwytanie jakiegokolwiek zwierzęcia. Efekty rozwoju genetyki możemy zaobserwować w wielu dziedzinach nauk biologicznych, również tych związanych z ochroną gatunkową. Możliwość izolacji i składowania genów możemy wykorzystać między innymi do przechowywania materiału genetycznego narażonych na wyginięcie zwierząt. Nieliczni wierzą, iż pozwoli to na odtworzenie ich w przyszłości. Jest to jednak dość naiwne jak na dziś dzień twierdzenie. Izolowany materiał genetyczny służy raczej do badań nad danym gatunkiem, które po jego wymarciu nie będą już możliwe. Ochrona genetyczna gatunków obejmuje również działania mające na celu zachowanie różnorodności w obrębie danego gatunku. Podjęte w tej kwestii działania polegają na zapobieganiu przed krzyżowaniem się osobników z różnych populacji, które wykształciły odrębne przystosowania do środowiska. Gdyby doszło do rekombinacji genów osobników z różnych populacji, potomstwo mogłoby utracić mechanizmy, niezbędne im do przeżycia w danych warunkach. Naukowcy dbają natomiast o zachowanie kontaktu osobników, mających wspólną pulę genową, po to by zapobiec powstaniu izolacji genetycznej. O potrzebie ratowania zagrożonych gatunków możemy usłyszeć wiele. O wiele mniej natomiast mówi się o konkretnych działaniach, podjętych w celu zachowania różnorodności gatunkowej. Możemy jednak wyróżnić kilka rodzajów działań, które korzystnie wpływają na liczebność zagrożonych gatunków. Bardzo ważne jest tworzenie korytarzy ekologicznych na terenach poprzecinanych siecią dróg czy autostrad. Umożliwi to zwierzętom swobodne przemieszczanie się z jednego siedliska do drugiego. Warto jednak pamiętać, że brak wyposażenia dróg w korytarze ekologiczne wcale nie powstrzyma zwierząt przed wędrówkami. Świadczy o tym chociażby liczba żab rozjechanych na ulicach w okresie godowym. W wielu miastach prowadzone są również akcje przenoszenia zwierząt z jednego końca drogi na drugi. Ważnym zabiegiem jest również przenoszenie pojedynczych osobników danego gatunku do sztucznych siedlisk, w których będą mogły swobodnie się rozmnażać, przy jednoczesnym zachowaniu określonej puli genowej. Zwiększenie liczebności gatunku pozwala na jego reintrodukcję, czyli ponowne przeniesienie osobników na naturalne obszary ich występowania.

Wracamy do Europy Powinna być wyróżniona jako osobne środowisko, gdyż charakteryzowane jest przez wiele cech klimatycznych oraz przedstawicieli fauny i flory nie występujących nigdzie indziej. Strefa ta znajduje się w Europie i północnej Afryce wokół Morza Śródziemnomorskiego. Stosunkowo łagodny klimat umożliwia uprawę wielu roślin, które rosną tylko w tym rejonie. Obserwuje się występowanie czterech pór roku. Gorące lato z temperaturami przekraczającymi 35 stopni Celsjusza w cieniu i prawie całkowitym brakiem opadów. Natomiast łagodna wiosna sprzyja rozwojowi roślinności. Opady dość intensywne i stosunkowo niskie temperatury pojawiają się w zimie. Klimat śródziemnomorski występuje tylko na wybrzeżu – jest to związane z obecnością morza. W centrum krajów, na przykład w Hiszpanii, panuje klimat kontynentalny podobny do panującego w Polsce. Gatunki roślin, które przystosowały się do takiego środowiska to przede wszystkim owoce cytrusowe, jak pomarańcze i mandarynki. W Valencii mandarynki kwitną trzy razy w roku. A może wycieczka do lasu? Położona na północy Europy, obejmuje także północ Stanów Zjednoczonych oraz częściowo północną Azję oraz zachodnią Rosję. Występują cztery pory roku, które bardzo różnią się od siebie, co pozwala na ich łatwą identyfikację. Zimy charakteryzują temperatury poniżej zera z duża ilością opadów – śnieg lub deszcz. Wiosna przynosi ocieplenie i umiarkowane temperatury umożliwiające rozwój uśpionej przez całą zimę roślinności. Lata są gorąca, upalne z niewielka ilością opadów. Jesień przynosi załamanie pogody i stopniowy spadek temperatury zwiastujący nadejście zimy. Bardzo często w tej strefie klimatycznej występują lasy. Są one charakterystyczne dla Europy środkowej i środkowo wschodniej. W Ameryce Północnej i Południowej wyróżniamy prerię i tampę – ogromne obszary trawiaste bez drzew. Na Starym Kontynencie najczęściej są lasy mieszane, gdzie obok wszędzie występują gatunki liściaste i iglaste. Wśród tych pierwszych dominują buki, dęby czy brzozy. Natomiast iglaki są reprezentowane przez sosny, świerki i modrzewie. Czyli jak przeżyć bez wody Jest to strefa, która występuje na prawie kontynencie. Charakterystyczne ukształtowanie terenu w tym klimacie to półpustynia i pustynia otoczona ze wszystkich stron górami. Tereny suche, cechowane przez ogromna ilość piasku powstałego w wyniku erozji skał i niszczącego działania warunków atmosferycznych. Nie występuje praktycznie żadna roślinności. Beduini i ludy wędrujące wykorzystują oazy – niewielkie miejsca na pustyni gdzie występuje woda pitna, która umożliwia życie i rozwój gospodarki. Są one bardzo ważne dla wszystkich mieszkańców i turystów na pustyni. Wiele karawan swoje podróże przez pustynie opiera właśnie w oparciu o najbliższe oazy. Ciekawym przypadkiem są także studnie artezyjskie – miejsca, gdzie woda pitna jest uwalniana pod ciśnieniem – są one także podstawa dla rozwoju oazy. Ciekawa jest fauna pustyni. W zależności od rodzaju pustyni występują różne zwierzęta. Najbardziej charakterystyczne są fenki – gatunek z psowatych, którego cechą charakterystyczną są ogromne uszy umożliwiające wychwytywanie dźwięków wydawanych przez owady pod ziemią.